LOPENDE PROJECTEN EN PILOTS
ManifestArt ontwikkelt en test kunsteducatieve projecten waarin burgerschap verschijnt als handeling. De projecten zijn ontworpen als oefenvelden waarin leerlingen leren omgaan met verschil, verantwoordelijkheid en maatschappelijke complexiteit. Kunst fungeert daarbij als drager van aandacht en als middel om betekenis te laten verschuiven zonder deze te fixeren.
De projecten sluiten aan bij de wettelijke burgerschapsopdracht van OCW en bij actuele maatschappelijke vraagstukken. Ze vertrekken vanuit de leefwereld van jongeren en verbinden persoonlijk narratief met bredere sociale en ethische contexten. Binnen de afbakening van de vierkante meter wordt zichtbaar hoe kijken, denken en handelen elkaar beïnvloeden.
Momenteel ontwikkelt en test ManifestArt deze projecten in samenwerking met scholen en culturele partners.
De pilotfase maakt onderdeel uit van een onderzoekende werkwijze waarin co-creatie, evaluatie en reflectie centraal staan.
De ontwikkeling van de projecten wordt mede mogelijk gemaakt door steun van het Fonds voor Cultuurparticipatie.
VOOR DEELNAME AAN DE PILOTS NEEM CONTACT OP
P.A.I.N.T.
Practical Art-Integrated Thinking
Pilot (v)mbo
P.A.I.N.T. bestaat uit vakoverstijgende kunsteducatieve modules voor het vmbo. Leerlingen werken met historische en hedendaagse kunst die direct wordt verbonden aan hun eigen leefwereld. Kunstgeschiedenis krijgt betekenis vanuit levensbeschouwing, actualiteit en persoonlijke ervaring.
Binnen P.A.I.N.T. vormen kijken, maken en reflecteren één samenhangend leerproces. Leerlingen onderzoeken hoe beelden en verhalen betekenis genereren, hoe aannames ontstaan en hoe keuzes richting geven aan handelen in het dagelijks leven.
Kunst functioneert als gesprekspartner en als middel om complexe thema’s toegankelijk te maken zonder ze te vereenvoudigen.
De modules stimuleren betrokkenheid en autonomie doordat leerlingen actief positie innemen.
Burgerschap verschijnt wanneer leerlingen leren omgaan met verschil, spanning en verantwoordelijkheid. Wanneer zij ervaren dat waarneming gevormd wordt door perspectief, dat keuzes gevolgen hebben en dat handelen altijd plaatsvindt in relatie tot anderen.
P.A.I.N.T. bevindt zich in de pilotfase en wordt getest in samenwerking met scholen. De pilot richt zich op inhoudelijke werking, didactische toepasbaarheid en aansluiting bij de onderwijspraktijk.
De ontwikkeling van P.A.I.N.T. is mede mogelijk gemaakt door steun van het Fonds voor Cultuurparticipatie.
VOOR DEELNAME AAN DE PILOT NEEM CONTACT OP
K.A.K.
Kijk Als een Kunstenaar
(vo en mbo)
K.A.K. richt zich op het ontwikkelen van een veelzijdige manier van kijken. Leerlingen onderzoeken hoe aannames, clichés, beelden en verhalen hun waarneming beïnvloeden. Door dit proces leren zij navigeren tussen perspectieven en ervaren zij hoe betekenis ontstaat en verschuift.
K.A.K. versterkt betrokkenheid, draagkracht, creativiteit en handelingsvermogen. Leerlingen oefenen het innemen van positie en het bevragen van vanzelfsprekendheden binnen hun eigen leefwereld en maatschappelijke context. Kunst functioneert hierbij als middel om aandacht te richten en nuance zichtbaar te maken.
Deze manier van kijken ondersteunt vaardigheden die essentieel zijn voor burgerschap en voor leren in de 21e eeuw, zoals kritisch waarnemen, reflectie, empathie en communicatie.
VOOR DEELNAME AAN K.A.K. NEEM CONTACT OP
RE/ACT
Reflective Active Thinking
Pilot (v)mbo
RE/ACT richt zich op de intriensieke ontwikkeling van burgerschap en identiteit vanuit reflectie, leidend tot autonomie, verantwoordelijkheid en ethisch handelen.
Reflectie vormt het vertrekpunt, handelen krijgt vorm in reactie op actualiteit en ervaring.
Leerlingen en studenten werken met kunst rond maatschappelijke vraagstukken en hun eigen positie daarin.
Zij onderzoeken hoe persoonlijke ervaringen zich verhouden tot bredere sociale en ethische thema’s. Verantwoordelijkheid wordt ervaren door keuze, onderzoek en actie.
RE/ACT bevindt zich in de pilotfase en wordt ontwikkeld in samenwerking met onderwijs- en culturele partners. De pilotfase richt zich op het zichtbaar maken van leerprocessen, betrokkenheid en handelingsbereidheid. De ontwikkeling van RE/ACT wordt mede mogelijk gemaakt door steun van het Fonds voor Cultuurparticipatie.
VOOR DEELNAME AAN PILOT NEEM CONTACT OP
TEACH THE TEACHER
ManifestArt werkt met docenten als inhoudelijke partners. De projecten zijn zo ontworpen dat zij niet alleen leerlingen raken, maar ook de pedagogische ruimte van docenten vergroten. Teach-the-Teacher vormt daarbij een structureel onderdeel van de werkwijze.
Teach-the-Teacher richt zich op het verdiepen van inzicht in het werken met de vierkante meter, de projecten en de onderliggende manier van kijken.
Docenten verkennen hoe kunst kan functioneren als oefenruimte voor aandacht, reflectie en handelen binnen hun eigen onderwijspraktijk.
De trajecten bieden ruimte voor vertraging, uitwisseling en gezamenlijke reflectie. Er wordt gewerkt met concrete praktijksituaties uit de klas, gekoppeld aan actuele maatschappelijke vraagstukken en de wettelijke burgerschapsopdracht. Zo ontstaat een gedeelde taal voor wat zich in de klas afspeelt en voor de keuzes die daarin gemaakt worden.
Teach-the-Teacher ondersteunt docenten bij:
het begeleiden van open processen
het werken met onzekerheid en meerstemmigheid
het verbinden van persoonlijk narratief en maatschappelijke context
het herkennen en begeleiden van momenten waarop positie ontstaat
De trajecten dragen bij aan professionele ontwikkeling en aan duurzame borging van de projecten binnen de schoolcontext.
TOOLKITS EN MATERIAAL
Ter ondersteuning van de projecten ontwikkelt ManifestArt fysieke en digitale toolkits. Deze toolkits functioneren als verlengstuk van de werkwijze en ondersteunen het werken binnen de afbakening van de vierkante meter.
De toolkits bevatten onder meer:
visuele en inhoudelijke werkmaterialen
gespreks- en reflectiekaarten
opdrachten en werkvormen
documentatie voor proces en evaluatie
De materialen zijn ontworpen om zelfstandig en flexibel ingezet te worden binnen bestaande lessen en leeromgevingen.
Zij ondersteunen het leerproces zonder dit te sturen of te sluiten.
Binnen de pilotfase worden de toolkits getest, aangescherpt en doorontwikkeld in samenwerking met scholen en docenten. Feedback uit de onderwijspraktijk vormt een essentieel onderdeel van dit ontwikkelproces.
De toolkits dragen bij aan:
consistent gebruik van de projecten
overdraagbaarheid binnen teams
borging op schoolniveau
inzicht in proces en impact
PRAKTISCH VOOR SCHOLEN
De projecten zijn vakoverstijgend inzetbaar binnen het voortgezet onderwijs en mbo. Ze sluiten aan bij vakken als burgerschap, CKV, levensbeschouwing, maatschappijleer, geschiedenis en Nederlands.
De modules zijn plug-and-play binnen gangbare leeromgevingen en sluiten aan op bestaande roosters. Extra infrastructuur is niet vereist.
De werkwijze is ontworpen om ruimte te bieden voor verdieping zonder de dagelijkse onderwijspraktijk te verstoren.
Voor de periode 2026–2027 is een beperkt aantal gratis pilots beschikbaar voor P.A.I.N.T. (v)mbo en RE/ACT (vo/mbo).
Deelname vindt plaats in overleg en maakt onderdeel uit van het onderzoeks- en ontwikkeltraject.
VOOR DEELNAME AAN EEN PILOT OF PROJECT NEEM CONTACT OP
ONTWIKKELING, ONDERZOEK EN BELEID
De huidige projecten bevinden zich in een onderzoeks- en pilotfase. ManifestArt werkt iteratief en verzamelt inzichten via evaluatie, procesdocumentatie en reflectie met scholen, leerlingen en partners.
Deze inzichten vormen de basis voor verdere ontwikkeling, borging en opschaling.
De projecten sluiten aan bij de speerpunten van OCW, op het gebied van burgerschap, cultuurparticipatie, onderwijsinnovatie en maatschappelijke betrokkenheid.
ONDERWIJS
ManifestArt ontwikkelt burgerschap door kunst in kunst(educatie) projecten binnen het voortgezet onderwijs en het mbo.
Burgerschap krijgt vorm in handelen.
In keuzes die zichtbaar worden.
In kijken dat consequenties draagt.
Binnen de vierkante meter
verschijnt positie.
Daar begint leren.
DE VIERKANTE METER IN DE KLAS
ManifestArt werkt vanuit de vierkante meter als afbakening
van aandacht.
Een begrensde ruimte waarin kijken, denken en handelen samenkomen en waarin verantwoordelijkheid voelbaar wordt. De vierkante meter functioneert als oefenveld waarin betekenis zich vormt door ervaring, reflectie en keuze.
Kunst fungeert hierin als drager van complexiteit en maakt het mogelijk om betekenis te laten bewegen zonder haar te vereenvoudigen.
BURGERSCHAP ALS HANDELING
De burgerschapsopdracht van OCW richt zich op democratische waarden, sociale cohesie, diversiteit en actieve maatschappelijke participatie. ManifestArt sluit hierop aan door burgerschap te benaderen als een praktijk die wordt geoefend.
Burgerschap verschijnt wanneer leerlingen leren omgaan met verschil, spanning en verantwoordelijkheid. Wanneer zij ervaren dat waarneming gevormd wordt door perspectief, dat keuzes gevolgen hebben en dat handelen altijd plaatsvindt in relatie tot anderen.
ManifestArt werkt met actuele maatschappelijke vraagstukken en verbindt deze met het persoonlijke narratief van jongeren.
Wat hen raakt, bezighoudt of verwart vormt het vertrekpunt. In de ontmoeting tussen persoonlijke ervaring en maatschappelijke realiteit ontstaat betrokkenheid die richting geeft aan handelen.
De vierkante meter draagt een ethisch karakter, en vraagt om precisie, om vertraging en om het verdragen van onzekerheid.
KUNST EN VAARDIGHEDEN
Kunst opent ruimte voor kritisch waarnemen, reflectie, empathie en verbeelding. Deze vermogens vormen de kern van vaardigheden die essentieel zijn voor de 21e eeuw: kritisch denken, communicatie, creativiteit, moreel bewustzijn en handelingsbereidheid.
Binnen de projecten van ManifestArt worden deze vaardigheden geoefend in samenhang. Leerlingen onderzoeken aannames,
bevragen vanzelfsprekendheden
en ontwikkelen taal voor wat zich aandient. Ethiek verschijnt hierbij als ervaring, en handelen blijkt altijd verbonden met verantwoordelijkheid en verhouding tot de wereld.
Kunst ondersteunt dit proces doordat het betekenis verdraagt, spanning toelaat en ruimte schept voor meerstemmigheid.
WERKWIJZE EN CO-CREATIE
ManifestArt ontwerpt onderwijscontexten waarin ervaring, reflectie en handelen elkaar versterken. Denken mag vertragen. Waarneming krijgt ruimte. Autonomie ontwikkelt zich door oefening.
De projecten worden ontwikkeld en uitgevoerd in co-creatie met scholen en culturele partners. Docenten begeleiden het proces en verdiepen hun pedagogische praktijk. Leerlingen nemen actief deel en brengen hun perspectieven, vragen en ervaringen in.
Kunst verbindt deze lagen en functioneert als gemeenschappelijke taal.
Deze werkwijze stimuleert intrinsiek leren en vergroot betrokkenheid binnen het onderwijs.
M² REPUBLIC, DE WERELD OP EEN VIERKANTE METER
Deze website maakt gebruik van functionele en analytische cookies voor een optimale gebruikerservaring.
Meer informatie vindt u in onze privacyverklaring en in ons cookiebeleid.
ManifestArt® en haar programma’s P.A.I.N.T.™, RE/ACT™ en K.A.K.™ verbinden kunst en onderwijs.
De inhoud, beelden en methodieken zijn auteursrechtelijk beschermd en mogen alleen met toestemming worden gebruikt of gedeeld.
© 2026 Stichting ManifestArt® – Alle rechten voorbehouden.